Bilim dünyasının yaklaşık 130 yıldır izini sürdüğü ve neslinin doğada tükendiği düşünülen "yitik Türk lalesi", Amasya'da yeniden ortaya çıktı. Bitkiyi bulan kişi ise bir bilim insanı değil, doğa tutkunu bir apartman görevlisi oldu.

Amasya'da yaşayan 51 yaşındaki Ercan Eftelioğlu, hafta sonu arkadaşlarıyla çıktığı doğa gezisinde yıllardır aranan gizemli bir çiçekle karşılaştı. Çiçeklere olan ilgisi sayesinde gördüğü bitkinin fotoğraflarını çeken Eftelioğlu, bunun uzun yıllardır aranan "yitik Türk lalesi" olabileceğini düşünerek uzmanlarla temasa geçilmesini sağladı.

Yapılan incelemelerin ardından bitkinin, bilim dünyasında "Tulipa Sprengeri" olarak bilinen ve en son 1896 yılında doğada görülen yitik Türk lalesi olduğu tespit edildi.

Anadolu'da yok olduğu düşünülüyordu

İlk kez 1892 yılında Alman bahçıvan Mühlendorff tarafından toplanarak Avrupa'ya gönderilen ve bilim dünyasına tanıtılan yitik Türk lalesi, 1896 yılından sonra doğal yaşam alanlarında bir daha görülememişti. Bu nedenle Anadolu'daki varlığının sona erdiği kabul ediliyordu.

Bitki, geçen yıllar boyunca yalnızca Avrupa'daki bazı özel botanik bahçelerinde süs bitkisi olarak yaşamını sürdürdü. Türkiye'nin önemli botanik kaynaklarında yer alan ve fotoğrafı Türkiye Bitkileri Listesi kitabına kapak olan lale, bilim insanlarının en çok aradığı türlerden biri haline gelmişti.

Uzmanlar Amasya'ya geldi

Fotoğrafların uzmanlara ulaştırılmasının ardından Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu ile Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Eker Amasya'ya gelerek bölgede inceleme yaptı.

Yapılan çalışmalar sonucunda bitkinin gerçekten de 130 yıldır doğada görülmeyen yitik Türk lalesi olduğu kesinleşti. Bitkinin bulunduğu bölgenin konumu ise korunması amacıyla kamuoyuyla paylaşılmadı.

"Çok mutluyum"

Yitik Türk lalesini bulan Ercan Eftelioğlu, yaşadığı mutluluğu şu sözlerle anlattı:

"Çok mutluyum. Aradan 130 yıl geçmiş. Bitki ilk defa bana denk geldi."

"Kaybolmadığını gördük"

Uzun yıllardır bu tür üzerinde araştırmalar yapan Prof. Dr. İsmail Eker ise keşfin büyük önem taşıdığını belirterek, "Birçok yerli ve yabancı araştırmacı bu bitkiyi bulmak için bölgeye geldi ancak izine rastlayamadı. 130 yıl sonra bu bitkinin aslında kaybolmadığını, yaşamaya devam ettiğini gördük. Bundan sonraki süreçte koruma altına alınarak yaşatılması için çalışmalar yürütülecek" dedi.

Eker, yitik Türk lalesinin diğer lale türlerinden farklı olarak daha geç çiçek açtığını, uzun boylu yapıya sahip olduğunu ve parlak kırmızı renkleriyle dikkat çektiğini söyledi.

"Ercan Bey ödüllendirilmeli"

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu da keşfin önemine dikkat çekerek, "Bu lale yüzde yüz yitik lale. Yıllarca biz de aradık ancak bulamadık. Ercan Bey'in dikkatli gözlemi sayesinde bu büyük keşif gerçekleşti. Kendisine madalya veya ödül verilmesi gerektiğini düşünüyorum" ifadelerini kullandı.

Bilim dünyasında heyecan yaratan keşfin ardından bölgede koruma çalışmalarının başlatıldığı ve türün geleceğe taşınması için yeni projelerin hayata geçirileceği öğrenildi.